Nghị định số 110/2026/NĐ-CP - Một bước ngoặt về thể chế để Việt Nam chuyển đổi sang nền kinh tế xanh

Thứ nhất, thay đổi căn bản tư duy "Sản xuất rồi Bỏ mặc"

Trước đây, các doanh nghiệp thường hoạt động theo mô hình kinh tế tuyến tính (Khai thác - Sản xuất - Tiêu dùng - Vứt bỏ), trong đó chi phí và trách nhiệm xử lý rác thải cuối cùng bị đẩy về phía Nhà nước và người dân. Bằng cách áp dụng nguyên tắc "Người gây ô nhiễm phải trả tiền", Nghị định buộc nhà sản xuất và nhập khẩu phải gắn trách nhiệm của mình cho đến khi sản phẩm kết thúc vòng đời. Họ phải thu hồi, tái chế hoặc đóng góp tài chính để xử lý rác thải từ chính sản phẩm mình bán ra.

Thứ hai, thúc đẩy đổi mới sinh thái từ khâu thiết kế

Khi bị ràng buộc bởi chi phí tái chế, các doanh nghiệp sẽ thay đổi cách thiết kế sản phẩm. Nếu bao bì càng phức tạp, khó tái chế thì chi phí đóng góp trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất càng cao. Do đó, Nghị định tạo ra áp lực buộc doanh nghiệp phải thiết kế sản phẩm dễ phân hủy, dễ tái chế, giảm nhựa dùng một lần và ưu tiên sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường ngay từ đầu.

Thứ ba, chia sẻ gánh nặng ngân sách và hạ tầng cho địa phương

Hiện nay, hệ thống thu gom và xử lý rác thải tại Việt Nam đang chịu áp lực quá tải và phụ thuộc lớn vào ngân sách Nhà nước. Thông qua quy định đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường, Nghị định tạo ra một dòng vốn mới và khổng lồ từ khu vực tư nhân. Nguồn tiền này sẽ được dùng để trợ giá cho hệ thống thu gom rác sinh hoạt, hỗ trợ người thu gom phế liệu và xây dựng các hạ tầng xử lý rác hiện đại.

Thứ tư, chuyên nghiệp hóa ngành công nghiệp tái chế

Ngành tái chế tại Việt Nam từ trước đến nay chủ yếu phát triển tự phát qua các làng nghề (như nilon, giấy, kim loại) với công nghệ lạc hậu, gây ô nhiễm thứ cấp nghiêm trọng. Quy định tỷ lệ tái chế bắt buộc trong Nghị định 110/2026/NĐ-CP tạo ra một thị trường đầu ra chắc chắn và cung cấp nguồn vốn hỗ trợ. Điều này sẽ kích thích các nhà đầu tư xây dựng các nhà máy tái chế quy mô lớn, công nghệ cao, biến rác thải thực sự trở thành nguồn tài nguyên giá trị.

Thứ năm, hoàn thiện khung pháp lý để thực thi Kinh tế tuần hoàn

Nghị định này đưa định hướng Kinh tế tuần hoàn đi hoạt động sản xuất của doanh nghiệp. Việc quy định chi tiết lộ trình áp dụng cho từng ngành hàng (như bao bì, pin, ắc quy, điện tử, phương tiện giao thông), tỷ lệ tái chế bắt buộc và mức đóng góp cụ thể giúp tính thực thi cao và tạo sân chơi công bằng cho mọi doanh nghiệp.